VAT101 ตอน 1: "ไม่มี VAT" คำสั้น ๆ ที่อันตราย
- Sathit Jittanupat
- 15 ธ.ค. 2568
- ยาว 1 นาที
อัปเดตเมื่อ 22 ธ.ค. 2568
VAT ไม่ได้ดูแค่ “รายการ” แต่ดูว่า “ใครเป็นคนทำ”
หนึ่งในปัญหาที่ผมพบซ้ำแล้วซ้ำอีก ระหว่างการพูดคุยกับเจ้าของกิจการ ทีมบัญชี และทีมวางระบบ ERP คือ
ทุกคนพยายามหาคำตอบจากคำถามว่า
"รายการนี้ ต้องเสีย VAT ไหม?"
แต่ในระบบภาษีมูลค่าเพิ่มของไทย คำถามที่สำคัญกว่า คือ
"ใครเป็นคนทำรายการนี้ และทำในฐานะอะไร?"
เพราะ VAT ของไทยไม่ได้ออกแบบให้ตัดสินภาษีจากชื่อรายการเพียงอย่างเดียว แต่พิจารณาจาก สถานะของผู้ประกอบการ และ ลักษณะการประกอบกิจการ เป็นหลัก
VAT คือระบบ ไม่ใช่แค่เปอร์เซ็นต์
ตามหลักของประมวลรัษฎากร VAT เป็นภาษีที่จัดเก็บจาก
"การขายสินค้าหรือการให้บริการในราชอาณาจักร โดยผู้ประกอบการจดทะเบียน VAT"
กล่าวให้ชัดคือ
VAT ไม่ได้ถามก่อนว่า "ขายอะไร"
แต่ถามก่อนว่า "ผู้ขายอยู่ในระบบ VAT หรือไม่"
รายละเอียดพื้นฐานสามารถดูได้จากหน้าอธิบาย VAT ของกรมสรรพากร
จุดนี้เองที่ทำให้เกิดความสับสนในทางปฏิบัติ เพราะธุรกรรมเดียวกัน อาจมีผลทาง VAT ต่างกันโดยสิ้นเชิง หาก "คนทำ" ไม่เหมือนกัน
รายการเดียวกัน ภาษีต่างกัน เกิดขึ้นได้อย่างไร
ลองพิจารณาภาพง่าย ๆ
มีคำว่า "ค่าขนส่ง" เหมือนกัน
แต่ในความเป็นจริง คำว่า "ขนส่ง" อาจหมายถึงกิจกรรมทางเศรษฐกิจคนละแบบ
บริษัทหนึ่งประกอบธุรกิจขนส่งเป็นอาชีพหลัก
อีกบริษัทหนึ่งเป็นผู้ขายสินค้า แต่เรียกเก็บค่าขนส่งจากลูกค้า
แม้ในใบแจ้งหนี้จะใช้คำเดียวกัน แต่ในมุมของ VAT ทั้งสองกรณีไม่เหมือนกันเลย
กฎหมาย VAT ให้สิทธิยกเว้นภาษีกับ "การให้บริการขนส่ง" ภายใต้เงื่อนไขที่ผู้ให้บริการประกอบกิจการขนส่งเป็นปกติธุระ
แต่ไม่ได้ให้สิทธินั้นกับกิจการทั่วไปที่เพียงแค่แยกค่าขนส่งออกมาจากราคาสินค้า
นี่คือเหตุผลที่ผู้ประกอบการจำนวนมากตั้งคำถามว่า
"ทำไมบริษัทขนส่งไม่คิด VAT แต่เราต้องคิด"
คำตอบคือ VAT มองว่า
คุณไม่ได้ขาย 'บริการขนส่ง'
คุณกำลังขาย 'สินค้า' พร้อมบริการประกอบการขาย
"ไม่มี VAT" คือคำที่ชวนเข้าใจผิดที่สุด
อีกคำหนึ่งที่สร้างความสับสนอย่างมากในงานบัญชี คือคำว่า
"ไม่มี VAT"
ในทางปฏิบัติ คำนี้อาจหมายถึงอย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้
รายการที่ได้รับการยกเว้น VAT
รายการที่อยู่ในระบบ VAT แต่อัตราภาษีเป็น 0%
ทั้งสองกรณีลูกค้าไม่จ่าย VAT เหมือนกัน
แต่ผลทางบัญชีและภาษีต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะเรื่อง "ภาษีซื้อ"
กรมสรรพากรอธิบายเรื่องการยกเว้น VAT และผลต่อภาษีซื้อไว้ชัดเจนในหลายคำวินิจฉัย ซึ่งเป็นจุดที่ทีมบัญชีและระบบ ERP ต้องระวังอย่างมาก
สินค้าพิเศษ ไม่ได้แปลว่าทุกคนได้สิทธิพิเศษ
แนวคิดเดียวกันนี้ปรากฏชัดมากในกรณีของ "ทองคำ"
หลายคนเข้าใจว่า
ทองคำแท่งเป็นสินค้ายกเว้น VAT
จึงคิดว่าใครขายก็ไม่ต้องคิด VAT
แต่ในความเป็นจริง การยกเว้น VAT สำหรับทองคำ ถูกออกแบบมาสำหรับ "ผู้ค้าทองคำ" ที่จดทะเบียนและปฏิบัติตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด
หากกิจการทั่วไปซื้อทองคำแท่งมาเพื่อเก็งกำไร อาจซื้อโดยไม่เสีย VAT ได้
แต่เมื่อขายออก หากกิจการนั้นอยู่ในระบบ VAT และไม่ได้มีสถานะเป็นผู้ค้าทองคำ การขายนั้นอาจต้องเสีย VAT ตามปกติ
ประเด็นนี้สะท้อนชัดเจนว่า
VAT ไม่ได้ดูแค่ว่า "ขายอะไร"
แต่ดูว่า "ขายในฐานะอะไร"
บทตั้งต้นของซีรีส์นี้
บทความตอนนี้ตั้งใจปูพื้นความคิดเพียงเรื่องเดียว คือ
ถ้าเข้าใจ VAT จากชื่อรายการ คุณจะสับสน
แต่ถ้าเข้าใจ VAT จากโครงสร้างของระบบ ทุกอย่างจะเริ่มอธิบายได้
ในตอนถัดไป ผมจะพาเจาะลึกกรณี "ค่าขนส่ง" แบบเป็นขั้นเป็นตอน
ตั้งแต่หลักกฎหมาย ไปจนถึงจุดที่ระบบบัญชีและ ERP มักตั้งค่าผิด โดยไม่รู้ตัว
ความคิดเห็น