VAT101 ตอน 4: ทองคำ ตัวอย่างของ VAT ที่เปลี่ยนสถานะ
- Sathit Jittanupat
- 18 ธ.ค. 2568
- ยาว 2 นาที
อัปเดตเมื่อ 22 ธ.ค. 2568
ซื้อไม่เสีย VAT แต่ขายอาจต้องเสีย บทเรียน VAT ที่บัญชีพลาด
---
ถ้ามีสินค้าหนึ่งประเภทที่ทำให้ผู้ประกอบการ นักบัญชี และระบบ ERP เข้าใจผิดพร้อมกันได้ง่ายที่สุด
สินค้านั้นคือ ทองคำ
เพราะทองคำเป็นตัวอย่างคลาสสิกของ
"สินค้าที่ดูเหมือนอยู่นอก VAT"
แต่ในความเป็นจริง
ไม่ได้อยู่นอก VAT สำหรับทุกคน
และความเข้าใจผิดนี้
มักไม่จบแค่เรื่อง VAT
แต่ลามไปถึงการบันทึกบัญชี ต้นทุน กำไร
และภาษีเงินได้โดยไม่รู้ตัว
ความเชื่อที่พบได้บ่อย: "ทองคำไม่เสีย VAT"
ประโยคนี้
ไม่ผิดทั้งหมด
แต่ ผิดถ้าเข้าใจว่าใช้ได้กับทุกกิจการ
ในระบบ VAT ของไทย
การยกเว้น VAT สำหรับทองคำ
ไม่ได้ยกเว้นเพราะ "ตัวสินค้า" เพียงอย่างเดียว
แต่ยกเว้นเพราะ สถานะของผู้ประกอบการ
กล่าวให้ตรงคือ
กฎหมายไม่ได้บอกว่า "ทองคำไม่เสีย VAT"
แต่กำหนดว่า
การขายทองคำบางประเภท
โดยผู้ประกอบการบางประเภท
ได้รับการยกเว้น VAT
ใครคือ "ผู้ค้าทอง" ในสายตาของ VAT
กิจการที่ได้รับสิทธิยกเว้น VAT สำหรับทองคำ
ต้องเข้าเงื่อนไขโดยสรุปคือ
ประกอบกิจการค้าทองคำเป็นปกติธุระ
จดทะเบียนวัตถุประสงค์ของกิจการเป็นการค้าทองคำ
ปฏิบัติตามเงื่อนไขและแนวปฏิบัติที่กฎหมายและกรมสรรพากรกำหนด
ในกรณีนี้
การซื้อ–ขายทองคำแท่ง หรือทองรูปพรรณ
อาจอยู่ในข่ายยกเว้น VAT
และภาษีซื้อที่เกี่ยวข้องจะไม่สามารถนำมาเป็นเครดิตได้
แต่ถูกบันทึกเป็นต้นทุนตามหลักของกิจการยกเว้น VAT
ตรงนี้สอดคล้องกับหลักที่เราอธิบายไว้ในตอนที่ 3
ว่า
รายได้ยกเว้น VAT → ภาษีซื้อไม่ใช่เครดิต → เป็นต้นทุน
จุดเริ่มต้นของความสับสน: ผู้ที่ "ไม่ใช่" ผู้ค้าทอง
ปัญหาที่พบบ่อยจริง ๆ ไม่ได้เกิดกับร้านทอง
แต่เกิดกับ กิจการทั่วไป
เช่น
บริษัทที่มีเงินสดส่วนเกิน และซื้อทองคำแท่งเพื่อเก็งกำไร
กิจการที่ซื้อทองคำไว้เป็นสินทรัพย์
บริษัทที่ไม่ได้จดทะเบียนวัตถุประสงค์ค้าทอง แต่มีการซื้อ–ขายทองเป็นครั้งคราว
ในตอน "ซื้อ"
ธุรกรรมเหล่านี้มักไม่เสีย VAT
เพราะผู้ขายเป็นผู้ค้าทองที่ได้รับการยกเว้น VAT
จุดนี้ทำให้หลายคนสรุปไปเองว่า
"ทองคำไม่อยู่ในระบบ VAT"
แต่ความจริงยังไม่จบแค่นั้น
ปัญหาอยู่ที่ "ตอนขาย" ไม่ใช่ตอนซื้อ
เมื่อกิจการที่ ไม่ใช่ผู้ค้าทอง
นำทองคำที่ถือไว้ไปขาย
คำถามสำคัญไม่ใช่
"ขายทองคำไหม"
แต่คือ
"ขายในฐานะอะไร"
หากกิจการนั้น
อยู่ในระบบ VAT
การขายทองคำไม่เข้าเงื่อนไขการเป็นกิจการค้าทองที่ได้รับการยกเว้น
การขายนั้น
อาจถูกมองว่าเป็น
การขายสินค้าของผู้ประกอบการจดทะเบียน VAT
ผลคือ
การขายทองคำในกรณีนี้
อาจต้องคิด VAT
นี่คือจุดที่ผู้ประกอบการจำนวนมาก "ช็อก"
เพราะตอนซื้อไม่เสีย
แต่ตอนขายกลับต้องเสีย
ทั้งที่เป็นทองคำแท่งเหมือนเดิม
น้ำหนักเท่าเดิม
ราคาอิงตลาดเดียวกัน
สิ่งที่เปลี่ยนคือ
สถานะของผู้ขาย
ผลกระทบทางบัญชีที่ตามมา
เมื่อการขายทองคำต้องเสีย VAT
แต่ตอนซื้อไม่มี VAT
ผลกระทบทางบัญชีจะเกิดขึ้นทันที
1. ไม่มีภาษีซื้อให้เครดิต
เพราะตอนซื้อไม่มี VAT
กิจการไม่มี input VAT
มาใช้หักกับ output VAT ที่เกิดจากการขาย
VAT ที่ต้องจ่ายจากการขาย
จึงกลายเป็นภาระเงินสดจริง
2. กำไรทางบัญชี ≠ กำไรทางภาษี (ถ้าบันทึกผิด)
หากกิจการไม่เข้าใจโครงสร้าง VAT
อาจพยายาม
"เอา VAT ที่ต้องจ่ายไปบวกเป็นต้นทุน"
ซึ่งในมุมภาษีเงินได้
VAT ที่เกิดจากการขาย
ไม่ใช่ต้นทุน
แต่เป็นภาษีที่เรียกเก็บแทนรัฐ
การบันทึกผิดตรงนี้
จะทำให้
ต้นทุนสูงเกินจริง
กำไรต่ำเกินจริง
และเสี่ยงถูกปรับปรุงกำไรเพิ่มเมื่อถูกตรวจสอบ
3. ระบบ ERP มักตั้งค่าไม่รองรับเคสนี้
ในหลายระบบ
ทองคำถูกตั้งค่าเป็น
สินค้ายกเว้น VAT
หรือ สินค้าที่ไม่มี tax code รองรับการขายแบบเสีย VAT
เมื่อเกิดการขายจริง
ระบบไม่สามารถ
คำนวณ VAT ได้ถูกต้อง
หรือแยก VAT ออกจากรายได้ได้
สุดท้ายต้องมาปรับมือในภายหลัง
ซึ่งเป็นจุดเสี่ยงทั้งด้านบัญชีและภาษี
บทเรียนเดียวกับค่าขนส่ง และ VAT ทั้งซีรีส์
ถ้ามองย้อนกลับไปตั้งแต่ตอนที่ 1
คุณจะเห็นว่า
กรณีทองคำใช้ตรรกะเดียวกับค่าขนส่งทุกประการ
ไม่ได้ตัดสิน VAT จากชื่อรายการ
ไม่ได้ตัดสินจากชนิดสินค้า
แต่ตัดสินจาก สถานะของผู้ประกอบการ และลักษณะกิจการ
ทองคำไม่ได้ "พิเศษ" กว่า VAT
แต่ VAT ต่างหากที่ "เฉพาะเจาะจง" กว่าที่หลายคนคิด
สรุปของตอนที่ 4
การยกเว้น VAT สำหรับทองคำ
ไม่ได้ให้กับทุกคน
ผู้ค้าทองที่เข้าเงื่อนไข
อาจขายโดยไม่เสีย VAT
กิจการทั่วไปที่ซื้อทองมาเก็งกำไร
ตอนซื้ออาจไม่เสีย VAT
แต่ตอนขาย อาจต้องเสีย VAT
ความเข้าใจผิดจุดนี้
ส่งผลทั้งต่อ VAT
การบันทึกบัญชี
และภาษีเงินได้
ปูทางไปตอนถัดไป
เมื่อมองทั้ง
ค่าขนส่ง
VAT 0% vs ยกเว้น
ภาษีซื้อเครดิตได้ vs เครดิตไม่ได้
และกรณีทองคำ
ภาพหนึ่งจะเริ่มชัดขึ้นว่า
VAT ไม่ใช่เรื่องของรายการ
แต่เป็นเรื่องของ โครงสร้าง
ในตอนถัดไป
ผมจะสรุปภาพรวมของ VAT ทั้งระบบ
ในมุมของเจ้าของกิจการและคนวางระบบ
ว่า
ถ้าจะออกแบบบัญชีและ ERP ให้ "ไม่พลาด"
ควรถามคำถามอะไรตั้งแต่ต้น
ความคิดเห็น