Hybrid ERP ตอน 1: เมื่อ ERP พัง

ผมเคยคิดว่า Inventory Control เป็นเรื่องง่าย จนกระทั่ง ERP ตัวแรกของผมพัง

---

ตอนเริ่มพัฒนา ERP ใหม่ ๆ

Inventory Control คือโมดูลที่ผมมั่นใจที่สุด

มันดูเป็นเรื่องตรงไปตรงมา

รับเข้า ลบออก คงเหลือ

ถ้าเรียนบัญชีมา เข้าใจ FIFO, Average

ก็แค่แปลงเป็นโค้ดให้ถูกต้อง

ผมเชื่อจริง ๆ ว่า

ถ้าระบบถูกต้องตามหลักบัญชี ปัญหาทุกอย่างจะหายไปเอง

ผมคิดผิด… และใช้เวลาหลายปีถึงจะยอมรับมัน

---

วันที่ระบบ "ถูกต้อง" แต่ไม่มีใครใช้งานได้

ERP ตัวนั้น

ผ่าน UAT

ตัวเลขตรง

งบออกได้

บัญชีโอเค

แต่พอ go-live จริง

คำถามแรกที่ผมเจอคือ

"ทำไมระบบไม่ให้ขาย ทั้งที่ของอยู่ตรงหน้า"

สต็อกในระบบติดลบไม่ได้

เพราะผมตั้ง rule ไว้ว่า ห้ามผิดหลักบัญชี

ของเข้าคลังจริง

แต่เอกสารยังมาไม่ถึง

ระบบบอกว่า ยังไม่มีของ

ตอนนั้นผมเริ่มรู้สึกแปลก ๆ

แต่ยังไม่ยอมรับ

ผมคิดว่า ผู้ใช้ทำงานไม่เป็น

---

ยิ่งแก้ ยิ่งซับซ้อน

พอเจอเคสขายก่อนซื้อ

ผมเพิ่ม flag

พอเจอรับคืน

ผมเพิ่ม transaction type

พอเจอสต็อกติดลบข้ามเดือน

ผมเพิ่ม exception

ระบบเริ่มเต็มไปด้วย if-else

ที่ไม่มีใครกล้าแตะ

รวมถึงตัวผมเอง

และวันหนึ่ง

ฝ่ายบัญชีถามผมคำถามที่ผมตอบไม่ได้

"ตัวเลขนี้ มาจากไหน"

ผมรู้ว่ามัน "ถูก"

แต่ผมอธิบายไม่ได้ว่า

มันเกิดจากอะไรบ้าง

---

วันที่ผมเริ่มเปลี่ยนวิธีคิด

จุดเปลี่ยนไม่ได้มาจากเทคโนโลยีใหม่

แต่มาจากคำถามง่าย ๆ คำถามเดียว

อะไรคือความจริงที่เรากำลังพยายามบันทึก

ไม่ใช่

• ยอดคงเหลือ

• ไม่ใช่ต้นทุน

• ไม่ใช่งบการเงิน

แต่คือ

เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจริง ณ เวลานั้น

ของถูกหยิบออกจากชั้น

นั่นคือความจริง

ไม่ว่าเอกสารจะมาหรือไม่

ผมเริ่มแยกสิ่งที่เคยปนกันออกจากกัน

• เหตุการณ์ (Event)

• การคำนวณผลลัพธ์

• การตัดสินใจทางบัญชี

---

ผมเลิกพยายาม "กันไม่ให้ระบบผิด"

และเริ่มออกแบบให้ระบบ "อธิบายความผิดพลาดได้"

ผมเลิกบล็อกสต็อกติดลบ

แต่ทำให้มันมองเห็นชัด

ผมเลิกลบ transaction

แต่เพิ่ม transaction ใหม่แทน

ผมเลิก fix ต้นทุนทันที

แต่ทำให้คำนวณซ้ำได้

และที่สำคัญที่สุด

ผมเลิกคิดว่า Ledger คือความจริงสูงสุด

Ledger เป็นเพียง

ความจริงชุดหนึ่ง ที่มีเงื่อนไขเข้มกว่าชุดอื่น

---

Hybrid ERP ไม่ได้เกิดจากตำรา

แต่มาจากความจำเป็น

ผมไม่ได้ตั้งใจออกแบบ Hybrid ERP ตั้งแต่แรก

มันเกิดจากการพยายาม "เอาตัวรอด" ของระบบ

• ฝ่ายคลังต้องทำงานต่อ

• ฝ่ายขายต้องขายได้

• บัญชีต้องปิดงบได้

• ผู้บริหารต้องเชื่อตัวเลขได้

ไม่มี architecture ใด

ตอบทุกคนพร้อมกันได้

ถ้าไม่แยกบทบาทของความจริงออกจากกัน

---

วันนี้ผมไม่ถามแล้วว่า ERP ตัวไหน "ถูกหลัก" ที่สุด

ผมถามว่า

• ระบบนี้ทนต่อความผิดพลาดของคนได้แค่ไหน

• ระบบนี้อธิบายตัวเลขให้คนเข้าใจได้หรือไม่

• เมื่อโลกจริงไม่เป็นระเบียบ ระบบจะพัง หรือจะบอกเราว่าเกิดอะไรขึ้น

เพราะในโลกจริง

ERP ไม่ได้ถูกสร้างมาเพื่อวันปกติ

แต่มันถูกตัดสินคุณค่า

ในวันที่ทุกอย่าง ไม่ปกติ

---

เหตุผลที่ผมเขียนซีรีส์นี้

ผมไม่ได้เขียนเพื่อบอกว่า

Event-Driven ดีกว่า Ledger

หรือ Hybrid คือคำตอบสุดท้าย

ผมเขียนเพราะ

ผมเคยเชื่อในคำตอบที่ง่ายเกินไป

และจ่ายราคาด้วยระบบที่ไม่มีใครอยากใช้

ถ้าซีรีส์นี้ช่วยให้

• คนพัฒนา ERP ตั้งคำถามได้เร็วขึ้น

• คนออกแบบระบบกล้าปล่อยบางอย่าง

• คนเลือก ERP เข้าใจว่าทำไมมันถึงซับซ้อน

แค่นั้นก็ถือว่าคุ้มแล้ว